Akty zbiorowego antysemityzmu inicjowane i organizowane w Polsce w marcu 1968 roku przez aparat komunistycznego państwa i późniejsza emigracja wielu tysięcy obywateli polskich pochodzenia żydowskiego stanowią do dziś jedno z najpoważniejszych obciążeń dla relacji polsko-żydowskich. W Polsce Ludowej, jak wiadomo, były tematem tabu. Od 1989 roku są przedmiotem systematycznych badań historyków próbujących uporządkować fakty i ustalić ich możliwie spójną, i obiektywną interpretację. To jednak nie wystarczy. Istnieje przecież ogromna sfera skumulowanych przez lata emocji, które domagają się dzisiaj ekspresji w innej formie, niż suche opracowania historyków.

    Projekt "Marzec 68. Pożegnania i powroty" dotyczy właśnie tej bolesnej sfery prywatnej pamięci i emocji. Jego główną ideą jest wspólna praca grupy polskich i izraelskich studentów podczas kilku sesji warsztatowych, gdzie pod kierunkiem doświadczonych dokumentalistów mogliby znaleźć inspirację do odkrywania i późniejszego opracowywania materiałów archiwalnych, a także docierania do naocznych świadków ówczesnych wydarzeń. Przedmiotem poszukiwań uczestników warsztatów są m. in. amatorskie filmy i fotografie dokumentujące najbardziej dramatyczne momenty (np. rozstania na Dworcu Gdańskim w Warszawie), korespondencja pomiędzy parami przyjaciół, Polaków i Żydów, kontynuowana od 1968 do dziś, a także raporty polskiej służby bezpieczeństwa, która w ramach tzw. działań perlustracyjnych regularnie monitorowała korespondencję listowną pomiędzy Polską i Izraelem. Niezmiernie ważnym elementem pracy studentów jest także pozyskiwanie osobistych relacji osób, które bezpośrednio uczestniczyły w tamtych wydarzeniach.

    Projekt „Marzec 68. Pożegnania i powroty” realizowany jest od grudnia 2006 przez Instytut Adama Mickiewicza i Against Gravity w ramach przygotowań do Roku Polsko – Izraelskiego. Autorami projektu są Maciej Drygas, reżyser filmów dokumentalnych i Mateusz Werner, kurator programu filmowego w Instytucie. Projekt ten obejmuje organizację cyklu warsztatów dokumentalno-archiwalnych prowadzonych przez filmowców, pisarzy, historyków, a także dziennikarzy i fotografików z Polski i Izraela z udziałem 10 studentów kierunków humanistycznych z obu krajów. Warsztaty odbywają się w Polsce i Izraelu we współpracy z uczelniami wyższymi w Warszawie, Krakowie, Łodzi, Jerozolimie i Tel Aviwie. Zgromadzone przez studentów materiały staną się inspiracją do powstania autorskich prac w obrębie szeroko rozumianej sztuki faktu: od reportażu, opowiadania do dokumentu radiowego, fotograficznego czy zapisu video. Prace te będą prezentowane w ramach oficjalnego programu Roku Polsko - Izraelskiego w 2008 roku na specjalnej wystawie. Archiwum projektu zostanie przekazane Fundacji Ośrodka „Karta”, aby mogło służyć w przyszłości wszystkim zainteresowanym historią „wydarzeń marcowych”.

    Więcej o projekcie na stronie www.march68.info