Home
Prev Next

Cedaka

Znaczenie Cedaki
Obowiązek Cedaki
Gradacja Cedaki

Cedaka: dobroczynność

Poziom: dla średnozaawansowanych

Kiedyś na tablicy śmiesznych informacji wywieszaliśmy oksymorony takie jak inteligencja wojskowa czy stypendium sportowe, gigantyczna krewetka. Ktoś postulował, aby zamieścić na liście zwrot żydowska dobroczynność. Zwykle cechuję się dosyć dobrym poczuciem humoru w przypadku żartów o skąpych Żydach, ten oksymoron jednak akurat przeszkadzał mi, ponieważ to właśnie dobroczynność jest fundamentalną częścią życia Żydów.

Tradycjonalni Żydzi przeznaczają co najmniej 10% swoich dochodów na szeroko pojętą działalność dobroczynną. W tradycjonalnych domach żydowskich znaleźć można puszkę lub inny pojemnik, w których odkłada się monety dla ubogich. Młodzi Żydzi często chodzą od drzwi do drzwi, zbierając środki na różne szczytne cele. W wielu przypadkach donacja dobroczynna zastąpiła ofiarę ze zwierzęcia. Ofiarowanie pieniędzy jest niemalże instynktownym dla Żyda okazaniem wdzięczności Bogu lub prośbą o przebaczenie skierowaną do Najwyższego, lub prośbą o coś. Zgodnie z tradycją żydowską, duchowe korzyści wynikające z ofiarowania darowizny są tak ogromne, że faktycznie, to żebrak wyświadcza przysługę swojemu dobroczyńcy, dając mu możliwość ofiarowania cedaki.

Znaczenie Cedaki

Cedaka jest w języku hebrajskim określeniem odpowiadającym słowy dobroczynność. Oznacza udzielanie pomocy, wsparcia i darowanie pieniędzy osobom ubogim, będącym w potrzebie oraz inne szczytne cele. Słowo dobroczynność sugeruje wspaniałomyślne ofiarowanie pieniędzy przez bogatych i posiadających władzę biednym i potrzebującym. Hebrajskie słowo Tzedakah uformowało się z rdzenia Tzadee-Dalet-Kuf, oznaczającego prawomyślność, sprawiedliwość i dobroć. W judaizmie dawanie ubogim nie jest uważane za przejaw wspaniałomyślnej hojności, lecz raczej jako akt sprawiedliwości, dopełnienie obowiązku wobec ubogich.

Obowiązek Cedaki

Dawanie ubogim jest obowiązkiem w Judaizmie, obowiązkiem, którego nie wolno zaniedbywać nawet tym, którzy sami znaleźli się w potrzebie. Niektórzy mędrcy uznają Cedakę za najwyższe spośród wszystkich przykazań, równą im wszystkim połączonym, a osoba nie przestrzegająca zasad Cedaki osądzona być powinna na równi z czcicielem bożka. Cedaka jest jednym z trzech czynów odkupujących nasze grzechy. Liturgia Wyższych Świąt podaje, iż Bóg zapisał sąd nad grzesznymi, lecz teshuvah (skrucha), tefilah (modlitwa) i cedaka mogą odmienić to, co nam zasądzone. Patrz Dni Gniewu.

Według litery prawa żydowskiego, nakazuje się nam oddawać dziesiątą część naszych dochodów biednym. Ogólnie jest to interpretowane w ten sposób, że należy oddawać biednym dziesiątą część tego dochodu, który zostaje nam po zapłaceniu podatków. Ci, których środki są zależne od pomocy państwowej bądź też żyjący na skraju możliwego wyżycia mogą ofiarowywać mniej; nikt nie powinien oddawać tyle, aby sam stał się publicznym ciężarem.

Obowiązek przestrzegania Cedaki może być spełniany poprzez dawanie pieniędzy biednym, instytucjom zajmującym się zdrowiem, na synagogi lub na instytucje edukacyjne. Może on również być spełniany przez wspieranie swoich dzieci, będących w wieku prawnie zwalniającym od takiego obowiązku, bądź też dawanie wsparcia starym już rodzicom. Wbrew temu, co powszechnie się uważa, Żydzi nie troszczą się jedynie o swoich. Obowiązek dotyczy zarówno Żydów jak również osób bez pochodzenia żydowskiego.

Judaizm jednakże świadom jest faktu, iż wiele osób domagających się naszej pomocy, nie są w prawdziwej potrzebie. Talmud podaje, że właściwie jest to dobry objaw: gdyby wszyscy proszący o pomoc rzeczywiście jej potrzebowali, Bóg karałby nas za odmawianie komukolwiek, kto nas poprosił o wsparcie. Istnienie oszustów usprawiedliwia nas więc, jeżeli chodzi o nie pomaganie każdemu domagającemu się, ponieważ mamy podstawy aby móc wątpić w wiarygodność żebrzącego. Dozwolone jest dochodzenie słuszności aktu ofiarodawstwa zanim go dokonamy.

Obowiązuje nas również staranie o nie dopuszczanie do stanu, w którym sami znajdziemy się w potrzebie Cedaki.. Należy podjąć się każdej pracy, nawet jeżeli dana osoba uzna, iż zawód ten jest poniżej jej godności czy kwalifikacji, aby zapobiec stania się problemem państwowym. Jednakże, jeżeli dany człowiek jest naprawdę w potrzebie oraz nie ma możliwości uzyskania pieniędzy własnymi środkami, nie powinien odczuwać wstydu przyjmując Cedakę. Nikt nie powinien być tak dumny, aby nie brać od innych pieniędzy. Odmówienie przyjęcia Cedaki jest wręcz wykroczeniem przeciwko prawu żydowskiemu. Pewne źródło podaje, iż zadawanie sobie cierpienia, odmawiając przyjęcia Cedaki, jest odpowiednikiem przelewania własnej krwi.

Gradacja Cedaki

Niektóre rodzaje Cedaki uznawane są za bardziej chwalebne od innych. Talmud dokonuje podziału Cedaki na różne poziomy, a Maimonides sporządził z nich listę. Poziomy dobroczynności, w kolejności od najmniej do najbardziej chwalebnego, to:

  1. Skąpienie datków (ale dawanie ich);

  2. Ofiarowywanie mniej niż należy, ale za to chętne;

  3. Ofiarowywanie, gdy się o to poprosi;

  4. Ofiarowywanie, zanim się o to poprosi;

  5. Ofiarowywanie, gdy osoba prosząca zna naszą tożsamość, a my jej tożsamości nie;

  6. Ofiarowywanie, gdy znana jest tożsamość osoby potrzebującej, a ta nie zna naszej;

  7. Ofiarowywanie, gdy żadna ze stron nie zna tożsamości drugiej strony;

  8. Umożliwienie osobie proszącej o wsparcie bycia samowystarczalną.


Prev Home Next